Versleutelde bestanden zijn het gevolg van ransomware, kwaadaardige software die je bestanden ontoegankelijk maakt en losgeld eist voor herstel. Je herkent dit aan vreemde bestandsextensies, onleesbare bestandsnamen en losgeldberichten op je scherm. Dit gebeurt meestal door phishing-emails, onveilige downloads of verouderde software. Hoewel herstel lastig is, kun je preventieve maatregelen nemen om je bedrijf te beschermen.
Wat betekent het als bestanden ineens versleuteld zijn?
Versleutelde bestanden betekenen dat ransomware je computer heeft geïnfecteerd en al je documenten, foto’s en andere belangrijke bestanden heeft vergrendeld. De criminelen gebruiken een digitale sleutel om je bestanden onleesbaar te maken, waarna ze losgeld eisen voor de ontsleutelcode.
Je herkent een ransomware-aanval aan verschillende signalen. Ten eerste veranderen je bestandsnamen plotseling naar onherkenbare combinaties van letters en cijfers, vaak met vreemde extensies zoals .locked, .crypto of .encrypted. Daarnaast kun je je bestanden niet meer openen – Word-documenten, Excel-sheets en PDF’s geven foutmeldingen of tonen alleen maar rare tekens.
Het meest opvallende teken is het losgeldberricht dat op je scherm verschijnt. Dit bericht, vaak in het Engels, legt uit dat je bestanden zijn versleuteld en dat je een bepaald bedrag in cryptocurrency moet betalen om ze terug te krijgen. Soms verandert ook je bureaubladachtergrond naar dit losgeldberricht.
Ransomware richt zich specifiek op waardevolle bestanden zoals documenten, spreadsheets, databases en afbeeldingen. Het programma laat gewoonlijk je besturingssysteem intact, zodat je de computer nog kunt gebruiken om het losgeldberricht te lezen en eventueel te betalen.
Hoe komen criminelen eigenlijk binnen in je systeem?
Phishing-emails zijn veruit de meest voorkomende manier waarop ransomware je systeem binnenkomt. Criminelen sturen professioneel ogende emails die lijken te komen van bekende bedrijven, leveranciers of zelfs collega’s. Deze emails bevatten kwaadaardige bijlagen of links die ransomware downloaden zodra je erop klikt.
Denk aan emails met onderwerpen zoals “Urgente factuur in bijlage” of “Contractwijziging – handtekening vereist”. De bijlagen hebben vaak bestandsnamen zoals factuur.pdf.exe of contract.docm. Wanneer medewerkers deze openen, meestal uit nieuwsgierigheid of omdat het urgent lijkt, activeert de ransomware zich onmiddellijk.
Onveilige downloads vormen de tweede grote ingang. Dit gebeurt wanneer je software downloadt van dubieuze websites, illegale programma’s installeert of op verdachte pop-up advertenties klikt. Ook USB-sticks van onbekende herkomst kunnen ransomware bevatten.
Verouderde software en besturingssystemen bieden criminelen gemakkelijke toegang. Wanneer je Windows, browsers of andere programma’s niet regelmatig update, blijven beveiligingslekken open. Criminelen scannen het internet actief naar systemen met bekende kwetsbaarheden.
Zwakke wachtwoorden maken het criminelen mogelijk om direct in je netwerk in te breken. Simpele wachtwoorden zoals “123456” of “wachtwoord” kunnen binnen minuten worden gekraakt. Ook het hergebruiken van hetzelfde wachtwoord voor meerdere accounts vergroot het risico aanzienlijk.
Wat kun je doen als je bestanden versleuteld zijn?
Isoleer onmiddellijk de geïnfecteerde computer door de netwerkverbinding te verbreken – trek de netwerkkabel eruit of schakel WiFi uit. Dit voorkomt dat de ransomware zich verspreidt naar andere computers in je netwerk of naar gedeelde servers en cloudopslag.
Betaal nooit het gevraagde losgeld. Er is geen garantie dat criminelen je bestanden daadwerkelijk ontsleutelen na betaling. Bovendien financier je hiermee criminele activiteiten en markeer je jezelf als bereidwillige betaler voor toekomstige aanvallen.
Doe aangifte bij de politie via het meldpunt cybercrime. Dit helpt autoriteiten patronen te herkennen en andere bedrijven te waarschuwen. Bewaar alle bewijsmateriaal zoals screenshots van losgeldberichten en gegevens over de aanval.
Controleer je backups zorgvuldig voordat je deze gebruikt voor herstel. Ransomware probeert vaak ook backups te versleutelen, vooral die welke permanent verbonden zijn met je netwerk. Test of je backups daadwerkelijk bruikbaar zijn en niet geïnfecteerd.
Schakel professionele ICT-hulp in voor herstel en analyse. Experts kunnen bepalen welk type ransomware je heeft getroffen, of er gratis ontsleutelingstools beschikbaar zijn, en je helpen je systeem veilig opnieuw op te bouwen. Probeer nooit zelf het systeem te herstellen zonder deskundige kennis.
Houd realistische verwachtingen over herstel. Zonder recente, schone backups is het vaak onmogelijk om alle gegevens terug te krijgen. Focus daarom op het voorkomen van toekomstige aanvallen en het minimaliseren van schade.
Hoe voorkom je dat dit nog een keer gebeurt?
Regelmatige, offline backups vormen je belangrijkste bescherming tegen ransomware. Maak dagelijks backups van kritieke gegevens en bewaar deze op externe schijven die je na het backup-proces loskoppelt van je netwerk. Test maandelijks of je backups daadwerkelijk werken door willekeurige bestanden te herstellen.
Houd alle software automatisch up-to-date. Schakel automatische updates in voor Windows, browsers, Office-programma’s en andere software. Deze updates bevatten vaak belangrijke beveiligingspatches die bekende kwetsbaarheden dichten.
Train je medewerkers om verdachte emails te herkennen. Organiseer regelmatig awareness-sessies waarin je voorbeelden toont van phishing-emails en uitlegt hoe ze deze kunnen herkennen. Creëer een cultuur waarin medewerkers zich veilig voelen om verdachte berichten te melden zonder verwijtend te worden.
Implementeer sterke wachtwoordbeleid met unieke, complexe wachtwoorden voor elke account. Gebruik een wachtwoordmanager om dit praktisch hanteerbaar te maken. Schakel waar mogelijk tweefactorauthenticatie in voor extra beveiliging.
Een professionele netwerkinfrastructuur met firewalls, antivirussoftware en proactieve monitoring helpt bedreigingen vroegtijdig te detecteren. Voor MKB-bedrijven met beperkte resources is het verstandig om deze expertise uit te besteden aan specialisten die 24/7 monitoring kunnen bieden.
Beperk gebruikersrechten tot het minimum dat nodig is voor hun werk. Medewerkers hoeven bijvoorbeeld geen beheerdersrechten op hun computer om dagelijkse taken uit te voeren. Dit beperkt de schade die ransomware kan aanrichten.
Ransomware blijft een groeiende bedreiging voor MKB-bedrijven, maar met de juiste preventieve maatregelen kun je het risico aanzienlijk verkleinen. De combinatie van goede backups, bewuste medewerkers en een solide IT-infrastructuur vormt je beste verdediging. Twijfel je over de beveiliging van je systemen? Neem dan contact op voor een vrijblijvende analyse van je huidige ICT-omgeving.